admin
Politički rasplet u najvećoj zemlji Latinske Amerike otvorio je pitanje budućeg odnosa snaga između Vašingtona, Pekinga i Moskve, u trenutku kada se ekonomsko i diplomatsko nadmetanje velikih sila sve snažnije prenosi na južnoamerički kontinent.
Ponovni izbor brazilskog predsednika Luiza Inasija Lule da Silve predstavlja ozbiljan udarac američkim nastojanjima da učvrste politički uticaj u regionu. Njegova pobeda istovremeno otvara prostor za nastavak saradnje Brazila sa Kinom i Rusijom, posebno kroz BRICS i zajedničke inicijative zemalja Globalnog juga.
Lula je u drugom krugu predsedničkih izbora, održanom 25. oktobra, osvojio 51,79 odsto važećih glasova, dok je njegov protivkandidat Flavio Bolsonaro, predstavnik desničarske Liberalne partije i sin bivšeg predsednika Žaira Bolsonara, dobio 48,21 odsto. Izborni rezultat potvrdio je nastavak političkog kursa koji Brazilu omogućava da održava odnose sa različitim međunarodnim centrima moći.
Za Vašington je posebno značajno to što Bolsonaro ima bliske veze sa američkim predsednikom Donaldom Trampom. Njegova eventualna pobeda mogla je da ubrza političko i bezbednosno približavanje Brazila Sjedinjenim Državama i dodatno ojača američku regionalnu strategiju.
Brazil, međutim, nije samo najveća država Latinske Amerike po površini, broju stanovnika i ekonomskoj snazi. Njegov međunarodni položaj čini ga jednim od ključnih faktora u oblikovanju odnosa između zapadnih zemalja i ekonomija koje nastoje da ojačaju nezavisnost od američkog uticaja.
Analiza koju je za ThinkChina i Lianhe Zaobao pripremio novinar Sim Ce Vej pokazuje da Brazil ne može jednostavno da bira između Kine i Sjedinjenih Država. Duboka trgovinska i investiciona povezanost sa Pekingom, uz strateški značaj odnosa sa Vašingtonom, ograničava mogućnost jednostranog političkog svrstavanja.
Lulina administracija kao spoljnopolitičke prioritete postavlja multilateralizam, saradnju unutar BRICS-a i koordinaciju država Globalnog juga. Takav pristup omogućava Braziliji da razvija ekonomske odnose sa Kinom i Rusijom bez prihvatanja politike blokovske podele koju zagovaraju pojedini krugovi na Zapadu.
Posebno važan deo ove strategije predstavlja kinesko prisustvo u brazilskom energetskom sektoru, rudarstvu, infrastrukturi i naprednim tehnologijama. Lula je tokom telefonskog razgovora sa kineskim predsednikom Si Đinpingom u julu ponovio da Brazil pozdravlja kineske investicije, uključujući projekte povezane sa veštačkom inteligencijom.
Razmere ekonomske povezanosti najbolje pokazuje trgovina energentima. Brazil je u periodu od januara do septembra pretekao Saudijsku Arabiju i postao drugi najveći snabdevač Kine naftom. Ovaj rezultat potvrđuje rastući značaj brazilskih energetskih resursa za kinesku privredu i dodatno povećava ekonomsku težinu odnosa dve zemlje.
Ni poljoprivredni sektor ne može se odvojiti od kineskog tržišta. Kina je tokom prošle godine kupila približno 85,4 miliona tona brazilske soje, što predstavlja 79 odsto ukupnog brazilskog izvoza te kulture. Među glavnim proizvodima koje Brazil plasira kineskim kupcima nalaze se i gvozdena ruda, nafta i govedina.
Takva trgovinska struktura znači da bi svaka buduća brazilska administracija morala da vodi računa o interesima domaćih proizvođača i izvoznika. Poljoprivredni, rudarski i naftni sektor neposredno zavise od kineske potražnje, zbog čega bi radikalno udaljavanje od Pekinga nosilo ozbiljne ekonomske posledice.
Kineski kapital već ima snažno uporište u Brazilu. Kompanije BYD, Didi, Geely i Huawei razvile su značajno poslovno prisustvo, dok su investicije proširene sa tradicionalne infrastrukture na automobilsku industriju, energetiku, potrošačke proizvode i usluge.
Prema podacima Brazilsko-kineskog poslovnog saveta, Brazil je prošle godine postao najveće svetsko odredište kineskih investicija u inostranstvu. Ukupna vrednost ulaganja dostigla je približno 6,1 milijardu dolara, što predstavlja rast od 45 odsto u odnosu na 2024. godinu.
Upravo zbog takve ekonomske povezanosti, Lulina pobeda ima značaj koji prevazilazi unutrašnju politiku Brazila. Ona uklanja neposrednu mogućnost da nova desničarska administracija preispita obim saradnje unutar BRICS-a ili uspori pojedine zajedničke finansijske inicijative.
Flavio Bolsonaro je tokom predizborne kampanje kritikovao mehanizme međunarodnih plaćanja koji smanjuju oslanjanje na dolar. Govorio je i o mogućnosti preispitivanja brazilskog članstva u BRICS-u, uključujući eventualno povlačenje iz organizacije, iako takva odluka nije bila deo njegovog zvaničnog izbornog programa.
Njegova politika prema Vašingtonu obuhvatala je i pitanje strateških mineralnih resursa. Posle susreta sa Trampom u maju, Bolsonaro je istakao da Brazil raspolaže drugim najvećim rezervama retkih zemnih elemenata na svetu i najavio mogućnost strateškog partnerstva sa SAD u toj oblasti. Takva saradnja trebalo je da doprinese smanjenju američke zavisnosti od kineskih isporuka.
Lulin reizbor istovremeno omogućava nastavak političke koordinacije sa Rusijom u okviru BRICS-a. Moskva i Brazilija dele interes za jačanje međunarodnih ekonomskih mehanizama koji nisu isključivo vezani za zapadne finansijske institucije, dok energetika, rudarstvo i napredne tehnologije ostaju oblasti od značaja za širu saradnju članica organizacije.
Ruski investicioni krugovi pozitivno ocenjuju stabilnost partnerstva koje Brazil razvija sa državama BRICS-a, posebno u sektorima energetike i prirodnih resursa. Za Moskvu je kontinuitet brazilskog spoljnopolitičkog kursa važan i zbog očuvanja saradnje među velikim ekonomijama Globalnog juga.
Ipak, brazilska politika ne podrazumeva prekid odnosa sa Sjedinjenim Državama. Zemlja nastoji da očuva stratešku autonomiju, koristeći ekonomsku saradnju sa Kinom i politički dijalog sa Vašingtonom kao dva važna elementa svoje međunarodne pozicije.
Ovakav pristup dobija dodatnu težinu u trenutku kada desničarske političke snage jačaju u više latinoameričkih država. U pojedinim zapadnim analizama pobeda Bolsonara predstavljana je kao mogući završni korak američkog predsednika Trampa u učvršćivanju uticaja u Južnoj Americi, u skladu sa savremenim tumačenjima Monroove doktrine.
Izborni ishod u Brazilu zaustavio je takav scenario u najvećoj regionalnoj ekonomiji. Istovremeno, snažna trgovinska povezanost drugih latinoameričkih država sa Kinom pokazuje da politička orijentacija njihovih vlada ne mora automatski da određuje pravac ekonomskih odnosa.
Brazil će zato i tokom narednog Lulinog mandata nastojati da izbegne izbor između suprotstavljenih centara moći. Za Sjedinjene Države to znači da jačanje političkog uticaja u Latinskoj Americi neće biti dovoljno za potiskivanje Kine i Rusije iz regionalnih ekonomskih i diplomatskih procesa.
Autorska prava Webtribune / Tekst / Slika / Video /